Ryzyko zawsze zbyt duże

Ryzyko zawsze zbyt duże

Często stawiane jest pytanie, jaki jest optymalny poziom własności państwa w gospodarce? Zdaniem zdecydowanej większości ekspertów, w Polsce potrzebne jest jak najdalej idące ograniczenie własności państwowej. Związane są z nią bowiem liczne ryzyka, które akurat w naszym kraju występują w szczególnym natężeniu.

Współczesne państwo realizuje bardzo wiele zadań. Obok dawniej uznawanych za podstawowe – zapewniania bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego – pojawiło się również zaangażowanie w gospodarkę czy gwarantowanie bezpieczeństwa socjalnego. Nowe zadania, jakie przyjęła na siebie organizacja państwowa w ubiegłym wieku i początkowe sukcesy w ich realizacji, mogły prowadzić do wniosku, iż państwo może i powinno obejmować swoim zainteresowaniem całokształt społecznej aktywności oraz prowadzić działalność gospodarczą.

Bankructwo socjalizmu
Jest wiele poglądów na kwestię, czy należy pozwolić państwu na bezpośrednie pojawianie się w gospodarce i jeżeli tak – to w jakim zakresie. Można napotkać twierdzenia, iż państwo w systemie ekonomicznym nie powinno prowadzić działalności gospodarczej w ogóle (zarówno bezpośrednio, jak i w charakterze właściciela środków produkcji), ale również głosy, iż działalność prowadzona przez państwo jest społecznie celowa.
Najnowsza historia, również na przykładzie Polski, jednoznacznie wykazała strukturalną słabość realnego socjalizmu, w którym państwo było głównym właścicielem środków produkcji i samo prowadziło działalność gospodarczą. Brak rynku, ochrony własności prywatnej, wolności gospodarczej, okazał się destrukcyjny dla społeczeństwa. Wysiłki podejmowane przez obywateli w znacznym stopniu były niweczone przez nieefektywność działania organizacji państwowej.
Jednocześnie jednak w państwach rozwiniętych nadal mamy sytuację, kiedy państwo prowadzi działalność gospodarczą jako jeden z wielu równouprawnionych podmiotów. Zawsze należy jednak wziąć pod uwagę liczne niebezpieczeństwa, jakie wiążą się z pośrednim i bezpośrednim wykonywaniem działalności gospodarczej przez państwo.

Dla siebie, dla rynku
Prowadzenie działalności gospodarczej przez organizację państwową przy pomocy stanowiących jej własność przedsiębiorstw można rozpatrywać w dwóch grupach. Pierwszą jest sfera aktywności istotnej z punktu widzenia państwa, w której przedsiębiorcy nie widzą efektywnej możliwości działania. Dotyczy to w szczególności działalności produkcyjnej na wyłączne lub główne potrzeby państwa. Jej utrzymywanie, przy niekiedy znacznych niewykorzystywanych mocach produkcyjnych, może być uzasadnione m.in. względami strategicznymi, co dotyczy np. produkcji uzbrojenia, surowców energetycznych itp. Z punktu widzenia rynku bez wątpienia ma ona charakter negatywny w zakresie alokacji czynników produkcji, nie niweczy jednak działania mechanizmów rynkowych.
Jednocześnie jednak państwo może próbować prowadzić działalność równolegle do funkcjonujących na rynku przedsiębiorców prywatnych. Tym samym dopuszcza się istotnej ingerencji w mechanizmy rynkowe. Swoiste „nadużycie” pozycji i mechanizmów rynkowych prowadzi do modyfikacji lub zniweczenia podstawowego celu działania rynku, a więc rozstrzygania, co, jak i dla kogo produkować. Każda taka decyzja powinna być zatem podejmowana ze świadomością, iż może wywołać najrozmaitsze, niekiedy trudne do przewidzenia negatywne konsekwencje społeczne.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *